پرلیت چیست و نحوه ی استفاده از آن چگونه است؟

یکی از مهمترین شرایط برای نگهداری و رشد گیاه، استفاده از خاک با کیفیت و مناسب می باشد. بسیاری از گیاهان برای رشد خود نیازمند خاکی سبک و متخلخل می باشند. انواع متفاوتی از خاک در بازار موجود می باشد که می تواند از ترکیب چند خاک مختلف اعم از پرلیت ، ورمیکولیت ، کوکوپیت ، پیت ماس و ... با یکدیگر به دست آیند. یکی از اجزایی که باعث کیفیت بهتر در خاک می‌شود، پرلیت است که برای خاک بسیار مفید است.

در این مقاله درباره این که پرلیت چیست؟ و کاربرد خاک پرلیت در کشاورزی و همچنین نحوه استفاده از پرلیت و ... بیشتر آشنا خواهیم شد.

خاک پرلیت چیست؟

خاک پرلیت نوعی از سنگ آتشفشانی است که حاوی عنصر اصلی خاک، یعنی سیلیس می باشد و در دسته شیشه‌های آتشفشانی طبقه بندی می‌شود. این خاک در صورت حرارت دیدن به مقدار لازم، بین ۴ تا ۳۰ برابر حجم اولیه خود منبسط می شود. پرلیت از کلمه پرل به معنی مروارید گرفته شده است.

پرلیت خام، شامل ۳ الی ۶ درصد آب می باشد و بر اثر حرارت در دماهای بالا، آب موجود در ساختار سنگ خام پرلیت، تبخیر شده و میلیون‌ها حباب بسیار ریز در ساختار پرلیت تشکیل می شود. بدین شکل پرلیت به ساختاری متخلخل تبدیل شده و حجم دانه های آن به شدت افزایش یافته و رنگ آن از سیاه یا خاکستری تیره به سفید تغییر می کند. از دیگر عناصر تشکیل دهنده در ساختار پرلیت، می توان به آلومینیوم، سدیم، کلسیم، پتاسیم، منگنز و آهن اشاره کرد.

ویژگی‌های خاک پرلیت منبسط شده

• مقدار pH بین 2.6 الی 7

• میزان نمک موجود در آن کم است

• دارای وزن سبک

• رنگ سفید

• سطح زیاد

• عایق صوت

• عایق حرارت

• پایدار در برابر مواد شیمیایی

• مقاومت بالا در برابر آتش (نسوز)

• تخلخل بالا

• استریلیزه و عاری از هر گونه ناخالصی های ارگانیک شامل انواع میکروارگانیسمها

از کاربردهای پرلیت می توان در صنایع مختلفی مانند کشاورزی، ساختمان‌سازی، صنعت داروسازی، تصفیه آب استخر‌های شهری و … نام برد.

دسته بندی خاک پرلیت از لحاظ اندازه

1. دانه های پرلیت کوچکتر از سه (0- 3) میلی‌متر

2. دانه های پرلیت کوچکتر از شش (0-6) میلی‌متر

3. دانه های پرلیت بین (2-6) میلی‌متر

از دانه های (0-6) میلی متر می‌توان برای رشد محیط کشت یا برای بهبود خاک استفاده کرد. اگر می‌خواهید از پرلیت برای بسترهای معدنی یا خاک گلدان خود به تنهایی استفاده کنید، اندازه دانه 2-6 میلی متر باید انتخاب شود

پرلیت کشاورزی چیست؟

در باغبانی و کشاورزی، پرلیت را می توان به عنوان عامل افزودنی به خاک برای بهبود آن و یا به عنوان یک بستر کشت مجزا و مستقل به کار برد. پرلیت منبسط شده در کشاورزی، کاربردهای فراوانی دارد. این ماده ۳ تا ۴ برابر وزن خود آب را جذب می کند و در کشت هیدروپونیک، گلخانه ها، باغچه ها، باغ ها و زمین های کشاورزی کاربرد دارد

استفاده از پرلیت در خاک‌های ماسه‌ای

اغلب خاك‌هاي مورد استفاده در باغبانی و کشاورزی يا به صورت ماسه اي و يا به صورت رسی هستند. در خاکهای ماسه ای نگهداری و جذب آب و در خاک‌های رسی تبادلات گازی و زهکشی به خوبی انجام نمی گیرد.  بهبود عملکرد هر دو نوع خاک را می توان به کمک پرلیت انجام داد. استفاده از پرلیت در خاکهای ماسه ای باعث کاهش فاصله بین ذرات ماسه از هم می شود و در نهایت منجر به موارد زیر می‌شود:

• موجب افزایش قدرت جذب و نگهداری آب می گردد.

• خاک را شبیه شرایط خنثی می کند.

استفاده از پرلیت در خاك‌های رسی

• ایجاد منافذ كافي و مناسب برای زهكشي و همین‌طور جابجایی بهتر هوا

• کاهش ترک خوردگي در خاک

• جلوگیری از تراکم بیش از حد خاک 

• بهبود توزيع و رشد ريشه گياه در خاک

• رشد و نگهداری بهتر گياه در تمام فصول

رشد و تکثیر گیاهان با استفاده از پرلیت

مخلوط مناسب پرليت با كودهاي شيميايي و خاک برگ، عامل مهمي در رشد و تكثير گیاه مي باشد. ترکیب فوق، دارای زهكشي بسيار عالي در خاک بوده و رطوبت را به میزان زیادی در خود نگه می دارد و از تضعیف ريشه و از بين رفتن آن در هنگام قلمه زدن و يا کاشتن جلوگيري مي کند و از آن به میزان گسترده برای رشد گياهان آپارتمانی نيز استفاده می شود.

از پرليت خالص می توان در انتهای گلدان جهت زهكشي بهتر استفاده کرد. درگذشته تنها از پرليت هاي دانه درشت در مخلوطهاي پرليت با كودهاي آلي و خاک برگ استفاده مي شد ولي امروزه استفاده از پرليت هاي دانه ريز نيز به میزان زیادی گسترش یافته است، به خصوص زمانی که قابليت نگهداري آب بيشتر مدنظر باشد

رشد و پرورش بذر به کمک پرلیت

 در اين مورد اغلب از پرليت‌هاي دانه ريز استفاده مي‌شود. از ويژگي هاي خاص پرليت که برای پرورش بذر مفيد است، می توان توانايي نگهداري و حفظ رطوبت به ميزان ثابت، خاصيت عايق بودن، توانايي آن در انعکاس نور خورشيد به خاطر رنگ سفیدش که منجر به  ایجاد دمای يکنواخت در اطراف بذرهای در حال رشد مي شود، نام برد. معمولاً در بذرکاری از مخلوط پرليت با مواد آلي يا مخلوط پرليت، مواد آلي و خاک استفاده مي شود

پرورش قلمه گیاه با استفاده از خاک پرلیت

برای این کار ابتدا قلمه بریده شده را در یک کیسه پلاستیکی زیپ دار حاوی پرلیت مرطوب قرار دهید. باید حدود یک سوم کیسه، از پرلیت پر شده باشد. انتهای بریده شده گیاه تا محل گره را در پرلیت بگذارید و سپس کیسه را با هوا پر کرده و آن را ببندید.

کیسه پلاستیکی پر شده با هوا را در مکانی روشن (متناسب با نور مورد نیاز گیاه) قرار داده و دو تا سه هفته بعد آن را بررسی کنید و مطمئن شوید که ریشه داده باشد. سپس آن را از پلاستیک خارج کنید. زمانی که اندازه ریشه به ۱ تا 2.5 سانتیمتر رسید، می‌توانید قلمه ها را در خاک مناسب گیاه بکارید